سرنوشت ۲۰ میلیون لیتر بنزین مازاد روزانه در پرده ابهام / چرا سهمیه‌بندی بنزین از سوی دولت دوباره به اجرا گذاشته شد؟

دکتر جواد نوفرستی، کارشناس انرژی و مدیرعامل جامعه ایمن به این پرسش پاسخ می دهد که بر اساس چه سازوکاری بار دیگر سهمیه بندی سوخت اجرایی شد و آیا برنامه ای برای بنزین آزاد شده وجود دارد یا خیر؟

تیرماه ۸۶ سهمیه ‌بندی سوخت براساس آنچه دولت وقت اصرار داشت، به اجرا درآمد. طرحی که در واقع کنترل میزان مصرف سوخت و پیشگیری ازقاچاق سوخت بود.
طبق آمارموجود میزان مصرف بنزین کشور در دوره ۸ ساله یعنی تا سال ۹۴ روزانه از ۶۲ میلیون لیتر با شیبی ملایم به ۷۰ میلیون لیتر رسید.
با تک نرخی شدن بنزین درسال ۹۴ و جمع شدن کارت‌های سوخت (که به گفته کارشناسان توانسته بود ورودی و خروجی جایگاه‌های سوخت را رصد کند و از قاچاق سازمان‌یافته سوخت جلوگیری کند) میزان مصرف درطول زمان و با افزایش تعداد خودورها بالا رفت و به رقم ۹۸ میلیونی رسید.
کمی بعد درنیمه اول سال ۹۷ میزان استفاده بنزین  روزانه در کشور بین ۸۰ تا ۸۸ میلیون لیتر بود. با افتتاح فاز یک ودو پالایشگاه ستاره خلیج فارس میزان تولید نزدیک ۱۰۰میلیون لیتر رسید.

باید به این نکته اشاره کرد اگر کارخانه‌های خودروسازی داخلی کیفیت خودروهای تولیدی را به کیفیت بین‌المللی نزدیک می‌کردند (یعنی میزان مصرف سوختی خودورهایی که در حال تولید هستند به ۷ تا ۸ لیتر در۱۰۰ کیلومترمی‌رسانند) میزان اتلاف بنزین به زیر ۳۰ میلیون لیتر در روز می‌رسید.

از همه اما و اگرها بگذریم سئوالاتی بسیاری مطرح می‌شود که چرا دولت تصمیم گرفت کارت‌ و سهمیه‌بندی سوخت را پس از حذف ۱۰۰ درصدی ۴ ساله دوباره برگرداند؟
دکتر جواد نوفرستی، کارشناس انرژی و مدیرعامل جامعه ایمن، به این سئوالات پاسخ می‌دهد.

چرا کارت سوخت حذف و دوباره احیا شد؟

دکترنوفرستی با انتقاد از توقف سامانه هوشمند مصرف سوخت در این باره می‌گوید:
«ما پیش از سال ۸۶ با یک روند رشد سالانه ۸ درصدی روبرو بودیم که پیش از سهمیه‌بندی رکورد مصرف ۷۳ میلیون لیتر را در سال ۸۵ زدیم. ۹ تیر ۸۶ بعد از سهمیه‌بندی قاچاق سوخت تا سال ۹۴ متوقف شد. در ۱۰۰روزابتدایی این طرح شاهد کاهش ۱۰میلیونی در هرروز بودیم. اما چرادوباره استفاده از کارت سوخت احیا شد. با توجه به تحریم‌های، دولت با کسری بودجه  روبه رو شد.دولت باید برای تامین بخشی از آن دوباره سهمیه‌بندی سوخت را اجرایی کند. توقف استفاده از کارت سوخت در طول ۴سال گذشته باعث رشد ۲۶ میلیون لیتری فقط بنزین درهرروز شد.یعنی از سال ۸۶ تا ۹۴ با توجه به ۲ برابر شدن موتور سیکلت و خودرو میزان مصرف از ۶۴ به ۷۲ میلیون رسید ودراین دولت با اشتباه وزیر نفت این رقم به ۹۸ میلیون لیتر بر اساس آمار خود این وزرات رسیده است.»

بی‌توجهی به حمایت از ظرفیت استفاده از سوخت پاک

دکتر نوفرستی با انتقاد به ۲ سال آخر دولت احمدی‌نژاد و ۶سال دولت کنونی از بی‌توجهی به موضوع صنعت سی ان جی چنین می‌گوید:« یک مترمکعب گاز با یک لیتر بنزین برای پیمودن مسافت برابر می کند. این موضوع می‌توانست برای دولت‌های گذشته و حال یک دستاورد خوبی باشد تا جایگاه‌ها و ظرفیت استفاده را افزایش دهد.اما متاسفانه ۲ سال آخر دولت دهم و ۶ سال این دولت متاسفانه بهایی به این موضوع داده نشد. حتی کارخانه‌های خودروسازی هم تمایلی برای تولید خودورهای دوگانه‌سوزی نداشتند.
با اجرایی شدن سهیمه‌بندی بدین گونه که در خفا اجرایی شد باید زیرساخت‌ها آماده می‌شد. تولید کنندگان کیت و مخزن سی ان جی اطلاعی نداشتند که خود را برای تولید آماده کنند. بزرگترین کارخانه مخزن سی ان جی که زمانی ۹خط تولید مخزن  فعال را داشت تا چند روز پیش ۸ خط آن تعطیل بود.هیچ حمایتی از سوی دولت برای این شرکت‌ها هم رخ نداده. نوبت دوگانه‌سوز شدن برای هر فرد با این شرایط به ۴ماه رسیده است.»

تورم در پی سهمیه‌بندی بنزین غیرقابل مهار است

دکتر نوفرستی می‌گوید:« قراربود تابستان سال گذشته سهمیه بندی دوباره احیا شود ولی بر اساس تصمیم دولت وبه دلایلی اجرایی نشد. قرار بود به آمبولانس‌ها سهمیه ۵۰۰ لیتری بدهند و خبر آمده که سهمیه‌ای به آن داده نشده و بنزین را با نرخ ۳ هزار تومان زده‌اند. به نظر من این طرح بدون کارشناسی و در بدترین زمان ممکن اجرایی شده و در واقع کام مردم را بعد از افزایش قیمت مسکن و طلا و ارز تلخ کرده‌ایم.دولت باید جوابگوی ۵۴ماه آزاد کردن سهمیه بنزین که منجر به قاچاق دستکم ۱۰ میلیون لیتر بنزین در هر روز و خسارت ۱۵ میلیارد دلاری به اقتصاد کشور را باشد.»

۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار درآمدزایی دولت از اضافه تولید بنزین

دولت درهمان روزهای ابتدایی سهمیه‌بندی بنزین و شروع ناآرامی‌ها از فواید سهیمه‌بندی گفت که سود آن به جیب مردم می‌رود آن هم ۷ دهک. خبرها پشت سرهم مخابره شد که سود این طرح به حساب مردم واریز شده و در واقع چنین چیزی که ۶۰ میلیون نفر کمک هزینه معیشتی دولت را دریافت کرده‌اند بیشتر شبیه به یک شوخی بنظر می‌رسید.

دولت عنوان می‌کند سودی که ازفروش بنزین آزاد وارد خزانه می‌شودمستقیما به جیب مردم خواهد رفت. ولی هیچ توضیحی در این زمینه داده نشد.بررسی‌ها نشان می‌دهد که با اجرایی شدن سرح سهیمه‌بندی میزان مصرف سوخت سهمیه‌بندی به ۷۵ تا ۸۰ میلیون لیتر درهر روز خواهد رسید و نکته مبهم که خبری از سرنوشت ۲۵میلیون لیتر بنزین مازاد نیست!

جواد نوفرستی، کارشناس حوزه انرژی در این باره چنین توضیح می‌دهد:«ازماه آینده دستکم ۱۰ میلیون لیتر کاهش مصرف خواهیم داشت و عدد مصرف به ۸۰میلیون می‌رسد. ۶۵ میلیون لیتر سهمیه‌ای است و ۱۰میلیون لیتر با نرخ آزاد دراختیار مردم قرارخواهد گرفت.درحال حاضر ۱۰۵میلیون لیتر میزان تولید است و ۲۵میلیون لیتراضافه تولید خواهیم داشت که بخش کمی از آن ذخیره می‌شود و دست کم ۲۰میلیون لیترمازاد دراختیار دولت خواهدبود. اگر قیمت بنزین را درخلیج فارس حداقل ۶۰ سنت درنظر بگیرم،دولت می‌تواند روزی ۱۲ میلیون دلار ودرسال نزدیک به ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار درآمد پیدا کند که این رقم در صورت فروش به کشورهای افغانستان و پاکستان که بارها خواستار خرید بنزین و گازوییل شده‌اند بیشتر خواهد بود. دولت در این مدت حرفی از این درآمدزایی نزده و باید شفاف‌سازی کند که این پول کجا و چگونه مصرف خواهد شد.»