ایستادگی سی و سه پل معجزه بوده

سنسوری برای مشخص شدن میزان نشست آثار تاریخی اصفهان وجود ندارد

از و بسته شدن مداوم رودخانه دائمی زاینده آسیب جدی به آثار تاریخی این شهر وارد کرده است. کارشناسان می گویند ایستادگی این بناها تاکنون شبیه معجزه است. اما این معجزه نمیتواند زیاد دوام بیاورد. سالانه ۱۲ میلیون متر مکعب کسری سفره های زیر زمینی اصفهان خطری بالقوه برای اصفهان به شمار می رود که نباید منتظر بالفعل شدن آن ماند.

دریا قدرتی پور

در دوران ما، وقتی آثار تاریخی اصفهان به یکباره فرو بریزند، نسل ما شرمنده تاریخ خواهد شد. طی سال های اخیر تبعات ناشی از خشکسالی زاینده رود و خشک شدن سفره های زیرزمینی پدیده فرونشست زمین را در این شهر تاریخی تشدید کرده است.کارشناسان و دوست داران میراث فرهنگی اصفهان به تازگی از آسیب عمارت هایی خبر می دهند که حیات آنها به دلیل کاهش سفره های زیرزمینی به خطر افتاده است؛ از جمله بزرگترین میراث اصفهان یعنی «میدان نقش جهان» و پل های تاریخی اصفهان.
تا زمانی که «آبخوان» ها یا همان سفره های آب زیرزمینی باعث پرشدن گسل ها و مانع حرکت آن ها می شد، مشکل جدی وجود نداشت. اما اکنون که ذخایر این سفره ها کم یا تخلیه شده اند خطر فرونشست زمین در اصفهان به یک بحران تبدیل شده است.

زنگ خطر به صدا درآمده است
پدیده فرونشست زمین در اصفهان اکنون به قدری جدی است که چندی پیش بالاترین مقام استان در جلسه ستاد «پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران» تاکید کرده که سازمان زمین‌شناسی باید با اختصاص اعتبار ویژه برای اجرایی‌شدن طرح‌های تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی در این استان توجه خاص داشته‌ باشد.
در همین زمینه، فریدون اللهیاری- رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، با هشدار نسبت به این شرایط، گفته است: «پایین رفتن سفره های زیرزمینی و نشست زمین، مدرسه چهارباغ و میدان امام(ره) و پل های تاریخی را در بحران قرار داده و باید در این زمینه مسئولان هشیارانه تر عمل کنند.»

ایستادگی بناهای قدرتمند در مقابل فرستایش مداوم
اللهیاری، دلیل مقاومت بناهای تاریخی تاکنون را مهندسی خوب این بناها عنوان و به «شمارسانه» می گوید: «با این وجود، نباید احتمال خطر و ریزش این بناها را در آینده نادیده بگیریم. تنها چهارباغ و میدان نقش جهان نیست که با این معضل روبرهستند؛ بلکه بسیاری از آثار تاریخی اصفهان مورد تهدید بی آبی است و اگر نشست زمین بر روی آثار تاریخی تاثیر بگذارد، با اثرات غیر قابل جبرانی روبرو خواهیم بود، با توجه به اینکه این میراث ارزشمند جهانی است و قابل تجدید نیستند.»
این مقام مسئول، پیرامون اینکه بعد از مشاهده علائم نشست در مساجد امام(ره) و شیخ لطف الله، این اداره از ظرفیت مهندسین مشاور در این باره استفاده کرد، می گوید: «به زبان ساده باید گفت که اگر تاکنون بناهای تاریخی اصفهان از جمله میدان نقش‌جهان، سی و سه پل و پل خواجو نشست نکرده‌اند معجزه رخ داده است و امیدواریم که این اتفاق هرگز نیافتد.»

آثار دوام آورده اند چون خوب ساخته شدند
در همین زمینه «علیرضا جعفری زند»- باستان شناس به «شمارسانه» گفت:«زمانی که آب‌های زیر زمینی کاهش یابد زمین نشست کرده و پدیده فرونشست زمین اتفاق می‌افتد. زیر پی آثار تاریخی سست شده و امکان نشست این آثار وجود دارد. همان طور که اکنون نیز نشانه‌هایی از ترک خوردگی روی آثار تاریخی شهر را شاهد هستیم.» این کارشناس باستان شناسی ادامه میدهد: «با توجه به اینکه در گذشته میلگرد و بتن نبوده، بنابراین فنداسیون‌های این آثار آهکی و ساروجی ساخته شده و استحکام لازم را ندارد.» او در باره روند تخریب بناهای تاریخی اصفهان می گوید: «آثار در اثر خشکی و همچنین به دلیل تکان خوردن ترک خورده است. البته این آثار آنقدر با کیفیت ساخته شده که تا به حال توانسته دوام بیاورد، اما بیش از این نمی‌توانند این فشار را تحمل کند.»
جعفری زند، با بیان اینکه برای پیشگیری از نشست، تنها راه: جلوگیری از افت سطح آب های زیرزمینی است، ادامه می دهد: «با توجه به اهمیت افزایش ضریب اطمینان بناهای تاریخی اصفهان، با ادامه خشکی زاینده رود، در بیشتر مواقع پس از ایجاد خسارت در یک بنا و ترمیم دوباره آن ضریب ایمنی سازه افزایش می‌یابد.
اما در بناهایی مانند میدان نقش جهان و پل‌های تاریخی نباید منتظر آسیب رسیدن به بنا شویم و سپس ضریب اطمینان سازه را افزایش دهیم، به نظر می‌رسد دوستان نشسته‌اند تا خسارت اتفاق افتد و بعد تصمیم گیری کنند.»
این باستان شناس ادامه می دهد:«باز و بسته شدن آب خود باعث آسیب های بی شماری به آثار تاریخی می شود و ما باید برای این موضوع چاره اندیشی کنیم و با گذاشتن سنسور میزان نشست آثار تاریخی را محاسبه کنیم.»

ترسالی های از دست رفته و زمین شکاف خورده
حسن قاضی عسگر-معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار اصفهان، با اظهار امیدواری از اینکه فرونشست اتفاق نیفتد تاکید می کند:«راه حل اصلی جلوگیری از فرونشست زمین در اصفهان، اجرای شبکه توزیع آب در سطح کلان است، همانطور که شبکه توزیع برق داریم».
به گفته قاضی عسگر در مواقع ترسالی ۱۴ میلیارد متر مکعب آب به دریا ریخته و از دست ما خارج می شود. درحالی که کسری آب ۱۲میلیارد متر مکعب است که اگر –آب ترسالی- هدایت شده بود کسری مخزن آب سفره های زیرزمینی استان تکمیل شده و مشکلات کمتر می شد.
نشست زمین موضوعی جدی ونگران کننده است،مساله ای که اکنون به جان آثارتاریخی اصفهان افتاده است. معلوم نیست با پایین رفتن سفره های زیرزمینی چه بر سر اصفهان بیاید. زاینده رود یک رودخانه دائمی است که همواره آب در آن جریان داشته است. اما متاسفانه مدیریت نادرست جغرافیای طبیعی یک منطقه را دچار تغییرکرد، و اکنون با قطع جریان آب نباید انتظار داشته باشیم خطر آثار تاریخی اصفهان که وابسته به آب هستند را تهدید نکند.