صبح سرباز، غروب جوراب فروش مترو / گفتگو و گزارش از جوانانی که به دلیل مشکلات مالی ناچارند همزمان با خدمت سربازی دستفروشی و مسافرکشی کنند

هر سال نزدیک به ۴۰۰هزارجوان به خدمت سربازی اعزام می‌شوند که بخشی از این تعداد را جوانان متاهل تشکیل می‌دهند. حقوق سربازان نسبت به تحصیلات و محل خدمت تعیین می شود؛ ۲۲۵ هزار تومان با درجه سربازی و در مقطع ستوان یکم ۳۳۷ هزار تومان. البته در مناطق عادی، در مناطق عملیاتی حقوق بالاتر می رود.سربازان متاهل نیز به نسبت مجردها درصدی بیشتر حقوق می‌گیرند. اما به گفته برخی از این سربازان این حقوق حتی کفاف رفت و آمدشان را نمی‌دهد

 

هر سال نزدیک به ۴۰۰هزارجوان به خدمت سربازی اعزام می‌شوند که بخشی از این تعداد را جوانان متاهل تشکیل می‌دهند. حقوق سربازان نسبت به تحصیلات و محل خدمت تعیین می شود؛ ۲۲۵ هزار تومان با درجه سربازی و در مقطع ستوان یکم ۳۳۷ هزار تومان. البته در مناطق عادی، در مناطق عملیاتی حقوق بالاتر می رود.سربازان متاهل نیز به نسبت مجردها درصدی بیشتر حقوق می‌گیرند. اما به گفته برخی از این سربازان این حقوق حتی کفاف رفت و آمدشان را نمی‌دهد. از سوی دیگر به گفته سردار موسی کمالی، رییس اداره سرمایه انسانی سرباز ستاد کل نیروهای مسلح: «حقوق سربازان باید ۶۰ تا ۹۰ درصد حقوق پایه پرسنل کادر باشدکه به دلیل نبود اعتبار ما شرمنده سربازان هستیم.»نتیجه،زندگی بغرنج برخی از سربازان متاهل است. در بسیاری از موارد آن ها مجبورند برای تامین هزینه‌های زندگی،عصرهامسافرکشی ودستفروشی کنند.این خبر را نیزچندی پیش حجت‌الاسلام محمدرضا تقوی‌مقدم،رئیس عقیدتی‌ سیاسی فرماندهی انتظامی خراسان رضوی  داده بود.

*جوراب‌‌فروشی در واگن‌های مترو

با سرتراشیده وماسکی که در این گرمای هوا به صورتش زده وارد واگن مترو می شود. کیسه‌ای به دست گرفته و جوراب می‌فروشد؛ ساق بلند و نیم ساق و کالجی. هوا گرم است و از شانسش تهویه مترونیز خراب شده! در طول مسیر واگن‌های مترو چندین بار می رود ومی آید تا جنس بفروشد.

ایستگاه شهید بهشتی،سربازی سوارمترو می‌شود. از قضا فروشنده جوراب را با وجود ماسک پهنی که به صورتش زده، می‌شناسد. با او خوش و بش می‌کندوچند جمله‌ نامفهوم با یکدیگر رد و بدل می‌کنند! فروشنده جوراب دستی برایش تکان می‌دهد و می‌رود ته قطار.

کنجکاو می‌شوم که این جورا فروش ماسک زده کیست؟ از سرباز جوان می‌پرسم که آیا او رامی‌شناسد؟بدون اینکه برای جواب دادن طفره‌ای برود می‌گوید:«هم خدمتی هستیم. عصر یکی دو ساعت زودتر از بقیه مرخصی می‌گیره میاد بیرون برای دستفروشی. بنده خدا زن وبچه‌دار.نمی‌دونم چرا اومده خدمت؟»

تا به حال با چنین سوژه‌ای در مترو روبه‌رو نشده بودم. او را صدا می‌زنم. پیش از اینکه فرصتی برای جواب دادن داشته باشد از او می‌پرسم سرباز است؟ با تعجب نگاهم می‌کند و در برزخ جواب دادن و ندادن گرفتار می‌ماند. شاید می‌ترسد از بازرسی باشم، شاید هم تصور می‌کند مامور سدمعبرم!

ماسکش را بر میدارد، با چشمانی که دو دو می‌زند و لب‌هایی که از تشنگی سفید شده‌اند جواب می‌دهد:«بله، سربازم.» سر حرف باز میشود، بچه جنوب شهر است. ۴ سال پیش ازدواج کرده و یک پسر ۱۸ ماهه دارد. زمانی که به خدمت رفته پسرش ۴ ماهه بوده.

می‌دانم عجله دارد و باید سر شب برود خانه آن هم با کیسه خالی از جوراب! می‌روم سر اصل مطلب و می‌پرسم چرا زمانی که مجرد بوده خدمت نکرده و حالا در متاهلی و چنین وضعیتی برای خدمت حاضر شده؟

میگوید: «راستش اگه با من بود اصلا خدمت نمیومدم ولی چاره‌ای نداشتم. تا چند سال پیش کارگاه جوراب‌بافی داشتم که از شانس با این وضعیت بازار شد و از طرفی هم سرم کلاه رفت؛ ورشکسته شدم. می‌خواستم دست زن و بچمو بگیرم و برم آلمان که نشد. من مثل خیلی‌ها جیگر قاچاقی رفتن رو ندارم برای همین گفتم برم خدمت و کارت رو بگیرم و بعدش گذرنامه رو، تا با خیال راحت بریم استانبول و از اون طرف هم خدا کریمه…»

-ماسک برای چی می‌زنی؟

-به خاطر این که کسی من را نشناسد، به خصوص هم خدمتی هایم. ضایع است که یا این سن و سال دستفروشی کنم. از شانس بدم یکی از بچه‌ها منو شناخت. بهش قسم دادم توی پادگان نگه که توی مترو دستفروشی می‌کنم.

-تا به حال شده آشنا یا فامیلی رادر مترو ببینی؟

– تا دلت بخواد. دیروز پسرعموی همسرم را دیدم. حلال در آوردن هم توی این دوره و زمانه خیلی سخت شده است.

-بین سربازهای پادگان فقط تو دستفروشی می‌کنی؟

– بیشتر سربازهایی که متاهل هستند بعد از ساعت اداری سرکار می روند. بعضی‌هایشان مغازه و کار و کاسبی دارنذ، بعضی‌ها هم باید دستفروشی کنند.

او عجله دارد و می‌خواهد به آن سوی سکو برود تا راه آمده را برگردد. پیش از رفتن آدرس سربازی را در منطقه امامزاده حسن می‌دهد که عصرها در کوچه «جعفر جنی» شال و روسری بساط می‌کند.

*حقوق سربازی خرج رفت و آمد می‌شود

نشانی جوانی را که به من داد ، پیدا کردم.ساعت ۵ عصر سراغش رفتم و روسری و شال بساط کرده بود. ۲۵ ساله به نظر می رسد. از او درباره کاروکاسبی می پرسم.می گوید:«شکر خدا بد نیست،خوب هم نیست بالاخره با دستفروشی چرخ زندگی مان می چرخد.خدمتم تمام شود حتما درآمدم بیشتر می شود.» ازوضعیت کار و زندگی و خدمتش می گوید.از اینکه چیزی به پایان خدمتش نمانده و لحظه شماری می کند که سریع تسویه حساب بگیرد و از کار و نان آوری باز نماند. می پرسم که در طول این ماه ها که مشغول خدمت بوده فرمانده یا مسئول مستقینش به خاطر این که متاهل است امتیاز خاصی به او داده یا نه؟ لبخندی به نشانه تاسف می زند. «آقا دویست و خرده ای خرج رفت و آمد تا پاذگانم هم نمی شود چه برسد به خرج خانه. امسال مبلغ ناچیزی به حقوق مان اضافه شده. از امتیاز هم این را بگویم که متاهل ها را می فرستند شهر محل سکونت شان که کنار خانوده شان باشند. پست نگهبانی هم یک نوبت کمتر از سربازان مجرد است. گهگداری هم فرمانده لطفی می کند و زودتر از بقیه مرخصی می دهد تا به زندگی ام برسم. ولی در کل امتیاز خاص یا حقوق بالاتری نداریم. همین که عصر می توانم از پادگان بیرون بروم وبه اینجا برسم خودش جای شکر دارد.»

دستفروشی و مسافرکشی سربازها را پیش می کشم ودر پاسخ می گوید هیچ کجا به جوان هایی که سرباز هستندکار نمی دهندوچاره ای جز دستفروشی ومسافرکشی نمی ماند.

*سربازها چقدر حقوق می‌گیرند

بر اساس دستورالعمل جدیدستادکل نیروهای مسلح یک سرباز عادی اگرتحت پوشش کمیته امداد امام خمینی باشد، ۷۸۷هزارتومان می گیردو اگر متاهل باشدیک میلیون و ۱۲۵هزار تومان.
میزان حقوق سربازان عادی در سطح گردان و پایین تر به ۵۶۲هزارودرهمان منطقه وبالاتر از گردان به ۴۷۲هزارتومان می رسد. حقوق در مناطق نوع ۲ به ۳۹۸ هزارودرمناطق عادی به ۲۲۵هزار تومان کاهش پیدامی‌کند. البته حقوق سربازان براساس نوع مدرک تحصیلی و منطقه عادی یا ویژه تغییر می کند به عنوان مثال گروهبانیکم وظیفه ای که در مناطق عملیاتی و سطح گردان خدمت می کند ۶۴۷هزارودرسطح بالاتر از گران ۵۴۳،در مناطق عادی نوع دوم ۴۵۲ و مناطق عادی۲۵۸ هزار تومان حقوق می‌گیرد.

*چرا حقوق سربازان پایین است؟

در همین راستا نظر سردارموسی کمالی،رییس اداره سرمایه انسانی سرباز ستادکل نیروهای مسلح درباره پایین بودن حقوق سربازان به خصوص سربازان متاهل را جویا شدیم .سردار،  ماده ۴۹ قانون راپیش می‌کشد و با عنوان اینکه حقوق سربازان پایین است و باید مبلغ بالاتری از این باشد چنین می‌گوید:«سربازان وظیفه ۶۰تا ۹۰درصد حداقل حقوق کارکنان کادر را که چیزی نزدیک به یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان می‌شود باید دریافت کنند.  به عنوان مثال امسال حداقل حقوق کارکنان پایور یک میلیون و ۸۷۵ هزار و ۶۰۰ تومان است که ۶۰درصد آن برابر یک میلیون و ۱۲۵هزارو ۳۶۰تومان و ۹۰درصد آن حدوداً معادل یک میلیون و ۶۸۸ هزار تومان می‌شود که این مبلغ با توجه به درجه سربازان به آنان تعلق می‌گیرد و بر این اساس فردی با درجه سرباز یا ناوی معادل ۶۰ درصد و فردی با درجه ستوان یکم پزشک یا ناوبان یکم پزشک معادل ۹۰ درصد این مبلغ را دریافت خواهد کرد که در حال حاضر به دلیل بار مالی فعلا چنین قانونی اجرا نمی‌شود.در ماده ۵۰ قانون اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی آمده است که بار مالی ناشی از اجرای این قانون در سال ۱۳۹۰ بر اساس بند ۸۲ قانون بودجه سال ۱۳۹۲کل کشور تامین می‌شود.

در ماده ۵۰ از قانون اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی  آمده است که اجرای احکام مواد ۳۰، ۳۸ و ۴۰ ماده الحاقی ۷۴ موضوع ماده ۴۸ و مواد الحاقی ۷۸ و ۸۱ موضوع ماده ۴۹ این قانون در سال‌های آتی منوط به تأمین بار مالی مورد نیاز در بودجه‌های سنواتی است.

او می گوید«در تمامی این سال‌ها هر ساله ستاد کل این موضوع را پیگیری می‌کندولی به نتیجه‌ای نمی‌رسد هرچند که ما در همان سال‌ها هم به مجلس گوشزد ‌کردیم که این قانون را با یک بودجه مشخص تصویب کنند و یک ردیف بودجه درنظر بگیرند، ولی مجلس گوش نکرد و این قانون را بدون هیچ پشتوانه‌ای تصویب، سربازان را متوقع و دست ستادکل را برای پرداخت تمامی حق سربازان خالی گذاشته است.»

موضوع دستفروشی برخی از سربازان به ویژه سربازان متاهل را از سردار کمالی جویا می‌شوم وضمن تایید چنین پدیده‌ای عنوان می‌کند:«سربازان چه مجردوچه متاهل در مناطق عملیاتی گذشته از اینکه فوق‌العاده عملیاتی می‌گیرندهزینه سفروحق بدی آب و هوا هم می‌گیرند البته در مناطق عادی حقوق‌ها به مراتب پایین‌تر است و به عنوان متولی امور سربازان وظیفه شرمنده این عزیزان هستم. هزینه‌هایی که به خانواده‌ها تحمیل می‌شود گاهی سنگین است وما باید حقوق،مزایا وامکانات مناسبی در اختیار سربازان قرار بدهیم ولی متاسفانه اینگونه نیست و تقاضای ما درستاد کل نیروهای مسلح ازنمایندگان مردم درمجلس شورای اسلامی این است که توجه خاصی به بودجه سربازان داشته باشند.»

*باید تفاوت‌ها را کم کنیم

چندی پیش حجت‌الاسلام محمدرضا تقوی‌مقدم،رئیس عقیدتی‌ سیاسی فرماندهی انتظامی خراسان رضوی  در گفت و گو با یک خبرگزاری گفته بود،سربازان زیادی هستند که با وجود سنین بالا یا با داشتن همسر و فرزندان مشغول به خدمت هستندو مجبورند برای تامین معاش خود در شیفت بعد از ظهر سر کار بروندو ازما درخواست می‌کنند شیفت بعدازظهر آنها خالی شود چرا که شغل اکثرشان در بعدازظهر کار درتاکسی تلفنی،دست‌فروشی و… است.تقوی مقدم در ادامه می‌گوید:«همه تلاش ها این است که سربازان متاهلی که به خدمت اعزام می‌شوندبعد از آموزشی به شهر خود منتقل شود یا در صورتی که آن شهر پادگان یگان مورد نظر را نداشت به نزدیکترین شهر اعزام شود و از تسهیلات عائله‌مندی بهره‌مند شود. البته مصوبه‌ای هم داریم که حسب دستور مقام معظم رهبری، سربازان متاهل باید هفته‌ای ۳ روز بعدازظهرها مرخص شوندوتعداد روزهای مرخصی‌شان هم با کارکنان کادر یکی است و بیمه نیز به آنان تعلق می‌گیرد.»
 *سابقه یک قرن خدمت سربازی
حالا نزدیک به یک قرن است که خدمت سربازی اجباری درحال اجرا است وبسیاری از کارشناسان و صاحبنظران این حوزه عنوان می‌کنندتنها راه به حداقل رساندن تبعیض وبالا بردن حقوق سربازان را درحرفه‌ای کردن نیروهای مسلح است.
سرهنگ محمدرضا اکبرحلوایی، معاون اسبق سازمان نظام وظیفه عمومی در این باره می گوید که با طرح معافیت وخریدن سربازی کاری کرده‌ایم گویی جبران نیامدن دیگران را باید کسانی بکشند که به سربازی آمدندو طبق قانون عمل کرده‌اند.
طولانی بودن مدت سربازی آن را به یک اقدام سخت و طاقت فرسا برای آنها تبدیل کرده وبسیاری فکر کنند دوسال از بهترین روزهای عمرشان تلف شده. او پیش از این نیزگفته بود که نیازنیروهای مسلح حداکثر ۵۰درصد ازظرفیت سربازانی است که به خدمت اعزام می‌شود.
البته نبایداین نکته را ازیاد بردکه بر اساس آمارها ازسال ۶۱نزدیک به ۳۷ درصد ازمشمولان هرگزخود را برای خدمت به سازمان نظام وظیفه معرفی نکردندو بین ۱۰تا ۱۵درصدازمشمولان جدیدنیز از رفتن به سربازی، سر باز می‌زنند.