تیغ شهربازی بر قلب میدان عتیق اصفهان

سال ۸۸ بود که برنامه مرمت و احیا این میدان بزرگ در دستور کار شهرداری اصفهان قرار گرفت. در سال ۹۲ نیز مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی گفته بود که « میدان امام علی (ع) از بزرگ‌ترین پروژه‌های مرمت شهری محسوب می‌شود که با احیای آن، بخش قابل توجهی از تاریخ و فرهنگ شهر اصفهان را زنده ساخته است.»

میدان امام علی که با نام های میدان عتیق و میدان کهنه نیز خوانده می شود از مشهورترین و اصلی ترین میادین در شهر اصفهان است.این میدان در مرکز شهر اصفهان واقع شده است و از احیای سبزه میدان با مسجد جامع ایجاد شده است که متشکل از چهار فضای اصلی شامل مجموعه میدان اصلی، جلوخان مسجد جامع، مجموعه زیرگذرها و پارکینگ و قطعات بلافصل پیرامون میدان می‌باشد.ساخت این میدان مربوط به زمان سلجوقیان ‌می‌باشد. از همان زمان این میدان دارای یک راه زیرزمینی از میدان امام علی تا قلعه تبرک بوده‌است. در نگاه کلی این مجموعه از یک میدان اصلی و بازارهای اطراف تشکیل شده‌ و البته در گذشته وسعت میدان، بسیار بیشتر از وسعت کنونی آن بوده است. میدان امام علی در دوره پیش از صفویان و دوره سلجوقیان مهم‌ترین میدان و مرکز اصلی شهر اصفهان به شمار می‌آمده، اما با ساخت میدان نقش جهان توسط شاه‌عباس صفوی اعتبار این میدان رو به افول می‌رود. در آن زمان کسبه این میدان، به میدان نقش جهان رفته و به همین علت به‌سرعت از اعتبار آن کاسته می‌شود. اما در عصر حاضر به دلیل واقع‌شدن میدان امام علی در چهار محور اصلی، از مناطق مهم و پررفت‌وآمد شهر به‌حساب می‌آید.
جالب است بدانید تعدادی کنیسه تاریخی نیز در این مجموعه یافت شده که این موضوع تائید کننده زندگی یهودیان در این منطقه می‌باشد. همچنین اسامی موجود در اطراف این میدان نشان‌دهنده حضور دیلمیان و زرتشتیان در تاریخچه میدان امام علی اصفهان است.

سال ۸۸ بود که برنامه مرمت و احیا این میدان بزرگ در دستور کار شهرداری اصفهان قرار گرفت. در سال ۹۲ نیز مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی گفته بود که « میدان امام علی (ع) از بزرگ‌ترین پروژه‌های مرمت شهری محسوب می‌شود که با احیای آن، بخش قابل توجهی از تاریخ و فرهنگ شهر اصفهان را زنده ساخته است.»
با همه وعده ها اما به نظر می رسد همه چیز به آن زیبایی که درباره مرمت و احیا و بازگشایی میدان امام علی گفته می شد پیش نرفته است.
اکنون و پس از چند سال پس از افتتاح این میدان مرمت شده، اکنون مجموعه ی زیرگذرها بدون کاربری و متروکه هستند و تنها نگهبانی از آن جا حفاظت می کند. مغازه های فراوان بی ربطی به جای مغازه های سنتی فروشی، سرتاسر میدان را در بر گرفته اند و بانک ها نیز چنان همیشه مشتری فضاهای تجاری شده هستند و در میدان جا خوش کرده اند. شهرداری در اقدامی عجیب و در وسط میدان جایگاهی برای خرده فروش ها و دست فروش ها بنا کرده است و در ادامه نیز قصد دارد این فضاهای غیرسنتی را در سراسر میدان گسترش دهد.

به نظر می رسد تمام برنامه مرمت و احیا با بی سلیقگی تمام پیش رفته است اما شاید عجیب ترین اقدام شهرداری، افتتاح یک شهربازی در وسط این میدان تاریخی است. اینکه موسیقی که مدام در حال پخش است ربطی به تاریخ و فضای میدان ندارد در کنار کیوسک اطلاعات میدان نیز که کاملا مدرن است نشان از عدم شناخت از فضای مرمت شده داردو البته به مانند باقی بازارهای مرمت و تعمیرشده به دست شهرداری در دو دهه اخیر، اکثر مغازه های کناری میدان کاملا خالی و بدون سکنه هستند. پارکینگ مجموعه نیمه کاره رها شده و فقط مساجد اطراف میدان هستند که رونق دارند و برای نماز می شود از شهربازیِ عتیق، به آن ها پناه برد و دمی برآسود. معماری مربوط به دوره ی قاجار ضلع جنوب شرقی میدان نیز بر خلاف وعده های داده شده که بنا بر حذف و برچیده شدن بودن ، بر جای خود باقی مانده و حداقل مرمت نیز نشده و در وضعیت بدی قرار دارد.

اما همچنان و با همه ایرادات عدیده غیرقابل چشم پوشی باید عجیب ترین موضوع در این میدان را ، ایجاد شهربازی مدرن در وسط یک میدان تاریخی که برای ثبت آن قرار بود تلاش شود دانست. این در حالی است که فریدون الهیاری (مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اصفهان) با ابراز بی‌اطلاعی از برقراری چنین شهربازی می گوید؛ اطلاعی از راه‌اندازی چنین شهربازی ندارم.او همچنین می گوید که قطعا این مجموعه شهربازی از میراث فرهنگی مجوز ندارند و بدون مجوز چنین کاری را در پیش گرفته و در این میان ناظران میراث و کارشناسان یگان حفاظت الزاما نمی‌توانند همه چیز را بدانند.
پاسخی که به نظر نمی رسد شهروندان و گردشگران را چندان قانع کند.

به نظر می رسد باتوجه به آن چه که برنامه مرمت میدان امام علی اصفهان خوانده می شود، باید مسولین امر و سازمان میراث فرهنگی هر چه سریع تر به وضعیت این میدان تاریخی باقی مانده از دوران سلجوقیان ورود کند و در مقابل تخریب و تغییرات غیراضولی بیش از این را بگیرد. در این میان اما سوال مهمی که همواره ذهن را مشغول کرده است این است که چرا شهرداری و نهادهای مربوطه بر روی هر پروژه ای برای مرمت و بازسازی آن تمرکز می کنند باید بیش از قبل نگران آن بنا و میراث تاریحی بود ؟ چگونه است یکی از مهمترین میدان ها و بناهای باقی مانده از دوران سلجوقیان را چنان بی ارزش تصور کرده اند که در آن چندشنبه بازار به راه انداخته اند و در وس میدان تاریخی چند صدساله قصد ایجاد شهربازی را دارند؟

خبرنگار : بهنام باقری
دبیر : میرا قربانی فر