آرامگاه وزیر برجسته ایرانی بر مدار ویرانی / بزرگ ترین وزیر ایرانی دوران سلجوقیان در اصفهان خوار شمرده می شود

مقبره خواجه نظام الملک طوسی ، یکی از بناهای تاریخی و ارزشمند باقی مانده از دوران سلجوقی با بی توجهی و عدم رسیدگی میراث فرهنگی استان اصفهان در شرف نابودی قرار دارد و مرمت های غیراصولی تقریبا این بنای تاریخی را به ورطه نابودی کشانده است.

دیوارهایی که چندی پیش مرمت شده بودند طبله کرده اند. راه فاضلابی که نشان از دانش ایرانیان داشته، مسدود شده و تبدیل به زباله دانی شده و حتی چاه میانه ی حیاط مقبره را هم پر کرده اند! کاشی های کف از بین رفته اند و بعضی از آن ها کنده شده اند. محوطه ی بیرونی مقبره، تبدیل به پارکینگ ماشین های همسایگان شده و دیوارهای آن جا نیز وضعیت خوبی ندارد و کسی به نظافت این محل اهمیتی نمی دهد. اینجا که این گونه توصیف شد آرامگاه خواجه نظام الملک است.

ابوعلی حسن بن علی بن اسحاق توسی شناخته شده به خواجه نظام‌الملک طوسی؛ متولد توس، کشته شده در بروجرد و دفن شده در اصفهاناست ، او وزیر نیرومند دو تن از شاهان دوره سلجوقیان در ایران بود. و بسیاری وی را نیرومندترین وزیر در دودمان سلجوقی می دانند و معتقد هستند که سلجوقیان در زمان وی به اوج قدرت رسیدند. او بیست و نه سال سیاست درونی و بیرونی را رقم می‌زد.

گفته اند که خواجه نظام الملک در خانه خود به خاک سپرده شده و پس از آن ملکشاه نیز در‌‌ همان مکان مـدفون شده است. بر مدفن خواجه، سنگ مرمرین بسیار زیبائی نصب است که در اطراف آن کتیبه‌ای شامل آیه الکرسی و عبارات دیگری که بین آن‌ها الوزراء، خواجه و الملک به چشم می‌خورد، نگاشته شده است. البته احتمـال مـی رود که سنگ قبر خواجه و قبور دیگر دولتمردان سلجوقی عوض شده است، چرا که عبارات موجود بر روی سنگ قبور به شیوه سلجوقیان نگاشته نشده‌اند و نصب آن‌ها را می‌توان به دوران صفویان نسبت داد، ولی از طرف دیگر نیز می‌توان گفت که سنگ مرمر قبور در زمان سلاجقه ساده و بدون متن بوده‌اند و سپس در زمـان صـفویه بـر روی آن‌ها عباراتی که اکنون دیده می‌شود نگاشته شده است.

اما حالا یکی از بناهای تاریخی و ارزشمند باقی مانده از دوران سلجوقی با بی توجهی و عدم رسیدگی میراث فرهنگی استان اصفهان در شرف نابودی قرار دارد. مرمت های غیراصولی تقریبا این بنای تاریخی را به ورطه نابودی کشانده است.
چنان که در اقدامی عجیب ، در این مکان ، انباری ای وجود دارد که قفلی بر آن زده نشده و در آن باز است و بقایای گچ کاری های قدیمی مقبره که در مرمت های مختلف تراشیده و جدا شده اند در این انباری دیده می شود! حتی سقف همین انباری نیز مرمت شده و حالت انحنایی دارد ولی معلوم نیست کارکرد آن چیست و وسایل بنایی در آن چه می کند!

از سویی دیگر و پس از مرمت های غیراصولی آن چه مشخص است این است که برق کشی داخل مقبره تناسبی با یک مکان تاریخی ندارد و روشنایی در وضعیت بدی قرار دارد. و سوال مهم این است که اصلا سردر قبلی و معرفی نامه ی پیشین مقبره حالا کجا هستند و معرفی نامه های فلزی جدید که به دو زبان نوشته شده اند، قرار است چه کارکردی داشته باشند؟ کسی نیز در این شرایط پاسخگو نیست که با کدامین مجوز یک منزل مسکونی و کارگاه، مشرف به بنا ساخته شده است و بازدید کننده هایی که با مشقت وارد مقبره می شوند، چرا باید رخت و لباس های همسایه ی کناری را در آن فضا نظاره کنند.

آن چه مشخص است این است که خواجه نظام‌الملک حدود بیست و نه سال و هفت ماه و کسری وزارت در زیر دست آلپ ارسلان و ملکشاه در ادارهٔ امور و فتح بلاد و سرکوبی مخالفین این دو پادشاه چنان کفایت و حسن تدبیر به خرج داد که دولتی وسیع از حلب تا کاشغر را پدید آورد، تا آنجا که باید قسمت عمدهٔ شهرت و پیشرفتی را که در کارها نصیب آلپ ارسلان و ملکشاه شده از برکت خردمندی و کاردانی خواجه دانست. او حوزهٔ قلمرو حکومت ایران را چنان وسیع کرد که در کلیهٔ این هزار و چهارصد سالهٔ تاریخ اسلام نظیر آن دیده نشده‌است و در این حوزه جایی نبود که در انجام دادن امر او اندک تأخیری روا دارند و حالا در دوره معاصر ما مقبره این وزیر پرآوازه ایرانی نیمه ویران و متروک در کوچه نظام المل اصفهان تخریب را انتظار می کشد اگر زودتر به وضعیت این بنا رسیدگی نشود.